A cura di Càralu
Pubblicato il 28/05/2005
Su "Nou Dizionariu Universali sardu-italianu, compilau de su sacerdotu benefizau Vissentu Porru professori emeritu de rettorica, accademicu in su collegiu de bellas artis, assistenti a sa biblioteca de sa regia universidadi de Casteddu, capitali de Sardigna". Imprentau in Casteddu in su 1832.
Vissentu Remunnu Porru fiat nàsciu in Biddanoa
Franca (Villanovafranca) in su 1773 e fiat mortu in
Casteddu in su 1836. In su 1783 fiat andau a Casteddu po s’assentai ank’e su collègiu de Santa
Teresa ki fiat de is gesuitas. Fut ingunis etotu ki su Porru iat incumentzau a istudiai
lìteras i arretòriga, e
filosofia a pustis. In su 1796 ndi fiat bessiu a predi e si
fiat assentau a su cursu de istùdius teològigus ank’e s’Universidadi ‘e
Casteddu. A pustis du ìanta tzerriau torra a su collègiu de Santa Teresa e ndi fiat
bessiu a imparadori de gramàtiga i arretòriga. E poi du ìanta nominau a
Agiudadori in sa Bibrioteca de s’Universidadi, a Prefetu de su Collègiu de
filosofia i “bellas artis” in s’universidadi etotu. E fut pròpriu traballendi cun is jòvunus sardus, casteddayus e de is atras
partis de s’ìsula, ki iat “fraigau” unu mètodu de imparu “prurilimbista”
ki su sardu fiat “sa basi” po s’imparu de s’italianu e su latinu. Custa “atividadi didàtiga” incentrada in s’umperu de sa
limba sarda po su Porru fiat una manera po adelantai “sa lìngua de sa
Natzioni nostra” puru. Di aici in su 1811 fait
imprentai in casteddu su “Saggio di gramatica sul dialetto
meridionale dal sacerdote Vincenzo Raimondo Porru”. In sa presentada ‘e sa Gramàtiga, su Porru iscrit ki “noi sardi sembriamo
guardare con indifferenza, e quasi con occhio spregevole quel linguaggio, che
dal seno materno traemmo col proprio sangue, e per cui ognuno esser de(v)e
naturalmente appassionato... ecco pertanto un abbozzo di gramatica...con cui
spero destare nel cuore degli altri Compatrioti di genio, e di applicazione una
nobile emulazione per portare la natìa favella a maggior lustro, e
miglioramento”. Ma est cun-d un’atra obra ki su Porru iat’ai tentu grandu fama, un’obra ki
iat’essi stètia su frutu de unu traballu longu meda: su Nou
Dizionariu Universali sardu-italianu (compilau de
su sacerdotu benefizau Vissentu Porru professori emeritu de rettorica,
accademicu in su collegiu de bellas artis, assistenti a sa biblioteca de sa
regia universidadi de Casteddu, capitali de Sardigna), imprentau
in Casteddu in su 1832. Sa filosofia ki nc’est a s’arrèxini de-i cust’obra fiat no sa de fai
un’arregistru “stàtigu” de is fueddus umperaus de is sardus diariamenti, ma
pruscatotu sa de fraigai una “aina didàtiga” ki depìat
ajudai is sardus a kistionai una limba sarda prus
moderna, po fueddai e iscriri in sardu de scèntzia i
arti. Una lìngua sarda ki podessit castiai faci a unu mundu ki
fiat in grandu furriamentu. Una lìngua sarda capassa de s’acarai e cunfrontai (e-i
custu su Porru du iat cumprèndiu beni meda!) cun s’italianu e cun is
atras lìnguas puru.